logo

16e eeuw - 18e eeuw

Tegen het eind van de middeleeuwen kwamen de mensen er hoe langer hoe meer toe hun lot in eigen handen te nemen. De groeiende aandacht voor het aardse bestaan uitte zich in een belangstelling voor allerlei technische zaken. Levensomstandigheden konden worden veranderd, het onbereikbare bleek mogelijk.

Sinds de 16e eeuw verbeterde de bouwwijze in de grote steden zienderogen. Bij het ingaan van de 17e eeuw bestonden er in praktisch alle steden van Midden-Europa brandverordeningen. In veel plaatsen had men een verplichte brandweer in de vorm van blusgilden of korpsen die meestal uit handwerklieden waren gerecruteerd, bij het eerste alarm rukte men uit.

De brand van Londen

plan LondenThe Great Fire of London was een stadsbrand in de Engelse stad Londen van 2 tot 5 september 1666. De brand verwoestte een groot deel van de stad, waaronder de City of London. De vernietigde oppervlakte bedroeg anderhalve mijl in het vierkant, met 87 parochiekerken en 13.200 huizen. Naar schatting heeft het 70.000 van de 80.000 huizen in de City verwoest.

De annalen vermelden echter slechts zes slachtoffers. Dit aantal is aangevochten met het argument dat de dood van armen en de middenklasse niet werd geregistreerd; bovendien kan de hitte van het vuur slachtoffers hebben gecremeerd waardoor geen herkenbare menselijke resten zijn achterbleven.

Een gesmolten stuk aardewerk dat in het Museum van Londen wordt tentoongesteld en door archeologen gevonden werd in Pudding Lane, de plaats waar de brand begon, laat zien dat de temperatuur 1.250 °C bereikte.

Situatie op 2 september

De brand begon in Pudding Lane, in het Oosten van de stad, in het huis van Thomas Faryner, de bakker van koning Karel II. Volgens veel schrijvers ontstond de brand doordat Faryner was vergeten het vuur in zijn oven te doven voor hij naar bed ging. Kort na middernacht zouden smeulende asresten een stapel hout in brand gezet hebben. Hijzelf beweerde echter dat het vuur in zijn benedenhuis ontstaan was. Faryner werd rond één uur door de brand wakker. Hij wist met zijn gezin te ontsnappen via een bovenraam. De meid van de bakker durfde echter niet over het dak, viel terug in de zolder en werd het eerste slachtoffer.

Binnen een uur na het ontstaan van de brand werd de burgemeester, Sir Thomas Bludworth, wakker gemaakt en op de hoogte gesteld. Na het vuur met eigen ogen te hebben aanschouwd, verklaarde hij dat het om een kleinigheid ging ('A woman might piss it out') en ging weer slapen.

brand van LondenDe meeste gebouwen in Londen waren destijds uit brandbaar materiaal opgetrokken, zoals hout en stro. De overbevolkte stad had nog grotendeels een middeleeuws karakter. Daarbij was de zomer erg heet en droog geweest. De rondvliegende vonken werden aangewakkerd door een felle oostenwind, waardoor naastliggende panden vlam vatten en de brand zich zeer snel uitbreidde. Daarbij kwam dat de huizen zeer dicht opeen stonden en de straten zeer smal waren waardoor het vuur eenvoudig kon overslaan.

Samuel Pepys, secretaris van de admiraliteit, deed uitgebreid verslag van de brand in zijn bewaard gebleven dagboek. Hij was het ook die de koning als eerste verslag deed van de brand en volmachten kreeg voor de burgemeester om door het omtrekken van huizen brandgangen te maken. Het slopen van huizen ging te traag en men gebruikte hiervoor buskruit uit de haven. Het vuur werd de eerste dag echter onvoldoende serieus genomen en wist zich zo in westelijke richting langs de noordoever van de Theems door een strook van zeshonderd meter lang en tweehonderd meter breed heen te vreten. Hier bevonden zich vele pakhuizen met brandbaar materiaal. Met moeite werd voorkomen dat de brand via de huizen op London Bridge de zuidelijke oever bereikte.

Situatie op 3 september

De tweede dag breidde de brand zich fors uit. Langs de noordoever lag het in de avond nog maar een honderd meter van de Westelijke stadsmuur, zodat de bestrijders van het vuur afgesneden waren van de enige bron van water. Het kroop echter ook tot achthonderd meter noordwaarts de hellingen op en ging zich van daaruit weer in westelijke richting verspreiden door de oostenwind, die nog aanwakkerde.

Situatie op 4 september

grondplan LondenDe derde dag was er geen houden meer aan. Tienduizenden sloegen in paniek op de vlucht. In het Noorden verteerde het vuur alles tot aan de stadsmuur. In het Oosten werd het schootsveld van de Tower of London bereikt. Een zone in het noordoosten van de stad was alles wat gespaard bleef voor de vlammen, want in het westen sloeg het vuur zelfs over de stadsmuur heen tot aan het terrein van het Palace of Whitehall en kon slechts door het met buskruit opblazen van hele straten een halt toegeroepen worden.

Er ontstond een vuurstorm met als centrum de heuvel waarop de oude St Paul's Cathedral stond waarvan het silhouet urenlang sinister tegen een tweehonderd meter hoge vuurkolom afstak totdat de muren van de machtige kathedraal door de hitte barstten en het bouwwerk als laatste instortte.

Situatie op 5 september

Op de vierde dag doofde het vuur uit zichzelf bij gebrek aan brandstof. Nog weken was de grond onbegaanbaar door de resthitte en keldervoorraden steenkool en hout zouden nog vele maanden nasmeulen. Ruim 80% van de stad was in as gelegd.

Het aantal slachtoffers was volgens de officiële bronnen echter erg gering; slechts van een klein aantal individuen kon vastgesteld worden dat ze omgekomen waren.

Oude Tijden
Verzekering

De verzekeringsmaatschappijen begrepen snel dat het een voordelige zaak zou zijn omeigen blusploegen in dienst te hebben, die de schade aan de verzekerde gebouwen zo klein mogelijk moesten houden.

Zodra een huis tegen brand was verzekerd, bracht de maatschappij, goed zichtbaar haar vignet aan. In geval van brand controleerden de uitgerukte brigades eerst aan de hand van dit vignet, of het huis bij hun maatschappij was verzekerd.

Zo niet dan trok de blusploeg zich onverichterzake terug.

1666

Onder het volk verspreidde zich het geloof dat de brand te maken had met het jaartal: 1666 bevat het Getal van het Beest, 666, en was in Romeinse cijfers een aflopende reeks: MDCLXVI. Ook werd de brand geduid als een Godsoordeel, maar over wat Gods toorn had opgewekt verschilden de meningen.

De royalisten waren ervan overtuigd dat het een straf was voor de onthoofding van Karel I van Engeland.

Lees ook ...
Generic placeholder image

De grote stadsbrand in Chicago (Illinois) in 1871. Het hele verhaal op:

The Great Chicago fire

Sinds de 16e eeuw verbeterde de bouwwijze in de grote steden zienderogen. Bij het ingaan van de 17e eeuw bestonden er in praktisch alle steden van Midden-Europa brandverordeningen. In veel plaatsen had men een verplichte brandweer in de vorm van blusgilden of korpsen die meestal uit handwerklieden waren gerecruteerd, bij het eerste alarm rukte men uit.