logo

Het verhaal van de 'Maneblussers'

brand van de torenVolgens geschiedschrijvers gebeurde het in de nacht van 27 op 28 januari 1687. Die nacht was het volle maan en hing er lage bewolking. Een man die uit een kroeg stapte dacht dat de toren in brand stond en sloeg onmiddellijk alarm.

Uit hun slaap opgeschrikte buren trokken hun vensters open en konden alleen hetzelfde vaststellen. In allerijl trok de burgemeester twee verschillende kousen aan, een gele en een rode.

Dit zouden later de kleuren van de stad worden. In een mum van tijd stond de hele stad in rep en roer en werd de noodklok geluid. Het stadsbestuur, de burgemeester op kop, snelde naar de plaats van het onheil en begon in ijltempo de blussingswerken te organiseren.

Langs de torentrap gingen emmers water als een ketting van hand tot hand, maar nog voor de top werd bereikt, schoof de maan door de nevel en moesten de moedige Mechelaars toegeven, dat ze slechts de rossige nevelgloed van de maan hadden gezien. Het maanlicht scheen immers door de ramen van de kathedraal en de lage bewolking stond ter hoogte van de klokkenramen in de Sint-Romboutstoren, waardoor de indruk ontstond dat er rook uit de toren kwam.

De brandweerman die de ladder beklimt is mijn ex collega Sgt. Kamiel Selleslach.

Een roep die zich spoedig via toegesnelde burgers over heel de stad verspreidde. De Mechelaars, hierdoor uit hun slaap opgeschrikt, zagen inderdaad door ramen en vensters, in de verte hun toren in een rode vuurzee. In een minimum van tijd was iedereen ter plekke. Al het mogelijke blusmateriaal werd aangesleept.

Maar vooraleer de hoogste torenverdieping bereikt was, kwam de maan van achter de nevelflarden te voorschijn en merkten de Mechelaars eigenlijk te laat dat ze eigenlijk de maan hadden willen blussen en dat zij door die drinkebroer flink waren beet genomen.

Het verhaal werd onmiddellijk in geuren en kleuren verder verteld en heel Vlaanderen en de andere Noordelijke Provincies lachtte zich een bult. Het ging zelfs zo ver dat de Mechelaars door de Antwerpenaars voor de rechtbank van Geel gedaagd werden. Tientallen spotschriften verschenen i.v.m de geschiedenis van de Maanblusserij, maar de Mechelaars waren en zijn er niet kwaad om. Ze vinden dat ze bewezen hebben van hun toren te houden: ze hebben hem zelfs willen blussen zonder brand.....
En bovendien ze zijn niet de enige "maanblussers" of "maneblussers" in 't Belgenland de Tienenaars trachtten hetzelfde te doen in 1722 en de Diestenaars waren nog straffer, die hebben in 1728 zelfs de zon willen blussen.

En toen op een avond in Peer een dichte zwerm muggen voorbij hun toren zweefden waren deze al even snel ter plaatse met ladders en emmers om ook hun toren te blussen.

29 augustus 1972 !!!

Rook steeg op

Getuigen zagen 47 jaar geleden op dinsdagavond 29 augustus 1972 om 21.30 u rook opstijgen uit het dak van de kathedraal. Toch was het niet de wereldberoemde Sint-Romboutstoren die door de brand geteisterd werd. De vlammen sloegen wel metershoog boven het zestig meter hoge dak van de kathedraal. Meteen werd groot alarm geslagen, want door de wind breidde het vuur snel uit. De brandweer riep de hulp in van haar collega's uit Antwerpen en Brussel. De Mechelse autoladder reikte slechts dertig meter hoog, wat minstens twintig meter te kort leek om de vlammen te kunnen bereiken.

Terwijl de brandweermannen de bluswerkzaamheden voor hun rekening namen, vormden honderden Mechelaars een levende ketting. Zij brachten waardevolle schilderijen en kerkmeubilair uit de brandende katehedraal in veiligheid. Precies om 22 u stortte een gedeelte van het dak boven het koorgedeelte van de kerk in. In een regen van gensters stortten brandende balken naar beneden. Als bij wonder werd niemand gewond.

Eerste boven

Mijn ex collega's Kamiel Selleslagh en Jozef Leppens alias ‘Lange Jef van Battel’ waren toen een goed jaar brandweerman. Zij trokken als eerste voor het blussen naar boven. De dertig meter hoge ladder was net lang genoeg om in de kerk te greraken. Toen het water stopte, gingen ze snel op zoek naar een vluchtweg. Zij waren bij de eerste ploeg. Via de Ijzerenleen kwamen we op Sint-Rombouts aangereden. Wij dachten wat gaat dit hier worden, dat krijgen we nooit klaar. Maar ja... je kan het niet aftrappen omdat je schrikt hebt en je weet dat je met goede ervaren collega's bent en elkaar nooit in de steek laat.

Dus je gaat aan de slag. Maar tijdens het blussen vielen we plots zonder water. De reden hebben we nooit geweten. Vermoedelijk zijn er brandende stukken op de slangen gevallen. In die tijd hadden we nog geen radio, dus schreeuwden we naar beneden dat we geen water meer hadden. Omdat de ladder inmiddels naar een ander punt was verplaatst, zijn we snel op zoek gegaan naar een vluchtweg. Die werd gevonden in een deurtje bij de grote toren. Dat hebben we met onze bijl opengeslagen. Nadat de vluchtweg was gevonden gingen ze opnieuw aan de slag, er was weer water. We hebben nog uren staan blussen.

Toenmalig brandweercommandant Georges Hendrickx, was er niet gerust in. Hij vreesde ervoor dat de vuurzee via het dak zou uitbreiden naar de 97 meter hoge toren. Samen met zijn manschappen trok de bevelhebber via de torentrap naar het dak boven de middenbeuk. Ook daar werden brandslangen aangelegd. Er leek geen beginnen aan, want in geen tijd stond de ‘Schellekenstoren’ boven de zijbeuk in lichterlaaie. Om het leven van zijn mannen niet in gevaar te brengen, besliste de commandant om zijn manschappen een beetje terug te trekken.

Het risico bestond dat de vieringtoren zou instorten, wat gedeeltelijk ook gebeurde. Met de versterking van collega’s uit Antwerpen en Brussel slaagde de Mechelse brandweer er omstreeks 01.45 u, na uren in om de zware brand te bedwingen. Zij beschikten in die tijd al over ladderwagens die 50 meter hoog reikten.

Toevallig gefilmd

Brand SchellekenstorenHet nieuws verspreidde zich destijds als een lopend vuurtje door de stad. Wijlen Jackie Maes, één van Mechelens bekendste amateurfilmers, was de enige die de brand vanaf het begin op beeld wist vast te leggen. Uniek materiaal, want zijn beelden werden zelfs gebruikt door de openbare omroep. Ik verzamel oude camera’s en ik was in Antwerpen nog eentje gaan ophalen. Nadien ging ik nog iets drinken op de Grote Markt.

Een agent die ik kende, riep me toe dat de kathedraal in brand stond. Gij zwanst’ zei ik nog. Maar het verhaal van de Maneblussers bleek bittere ernst. Nog voor de brandweer er was, was ik al aan het filmen, vertelde hij in 2012. Het was een heel raar gezicht. Het was alsof mijn eigen huis in brand stond. Op de pleinen rond de kathedraal stroomde een massa volk toe om alles te volgen.

Met gevaar voor eigen leven waagden mensen zich in de kerk. In de hoop zo veel mogelijk kunstschatten te redden en dat lukte ook. Waardevolle schilderijen zoals die van Antoon Van Dyck en van Michiel Coxcie werden samen met talloze andere kunstwerken in veiligheid gebracht. Ronny Van Baelen was één van hen. Hij woonde in die tijd op de Grote Markt. Mijn slaapkamer was onder het dak. Bij mooi weer studeerde ik buiten in de dakgoot. Van daar had ik een perfect zicht op de toren.

Toen ik de eerste gensters zag, ben ik naar beneden gelopen, heb ik mijn vader verwittigd en zijn we naar de kathedraal gelopen.
Ik herinner mij nog dat ik kandelaars en wapenschilden buiten gedragen heb. Mijn vader heeft toen de eerste foto’s gemaakt.
Een ervan heeft lang op het bureau van de brandweercommandant gehangen, vertelt hij.

Lees verder ...

Anekdotes
Legende

Maneblusser is een populaire bijnaam voor een inwoner van Mechelen. Ook in andere steden komt deze naam terug als spotnaam voor de inwoners, maar de associatie met Mechelen wordt het meest gemaakt.

Hoewel ze probeerden de zaak stil te houden, konden de Mechelaars niet verhinderen dat er zelfs over de landsgrenzen hartelijk om werd gelachen.

 

Vooral de rivalen uit Brussel schimpten erop los. De Mechelaars probeerden terug te slaan door hen 'apendrillers' te noemen, maar dit is niet blijven hangen (spotprent 1687).

 

affiche

 

De spotnaam maneblussers zouden de Mechelaars voor altijd bewaren.
Lees ook ...
Generic placeholder image

De grote stadsbrand in Chicago (Illinois) in 1871. Het hele verhaal op:

The Great Chicago fire

Het wapen van Mechelen is op 7 oktober 1986 toegekend aan de Belgische gemeente Mechelen. Het huidige wapen is toegekend ter vervanging van het eerdere wapen van 18 december 1841. De spreuk in het schild was vroeger in het Latijn 'in fide constans', wat staat voor 'in trouwen vast'.