logo

Grote branden in de stad

De verantwoordelijke officier bij een zware brand brult niet, maakt geen verwijten als hij merkt dat iets minder goed gaat, maar probeert dat bij te sturen. De officier respecteert de waarschuwing van de ervaren brandweerman want dikwijls weet die bijna op de seconde af te zeggen dat de ruiten zullen springen, dat een gebinte het begeeft of het dak instort.

Er is één groot verschil tussen de vijftiger, zestiger, zeventiger jaren en vandaag: het aantal branden. Die waren toen veel talrijker: minstens 300 per jaar en soms nog veel meer. Mechelen is in die periode een meubelcentrum. Volgens De Mechelse Gids zijn er in 1963, 117 meubelfabrikanten en de veiligheid is geen prioriteit. Vernis of houtlijm worden soms op kleine kacheltjes verwarmd en zijn bijzonder brandbaar.

Meubelfabrikant Huygens aan de Battelse steenweg staat in 1956 in brand en maakt hetzelfde mee in 1980. In de Donkerlei moet de brandweer zowel in 1964 als in 1971 de brand in een stoelmakerij blussen. De meeste meubelfabriekjes staan bijna altijd in woonwijken. Een uitzondering is de brand bij Sedia aan de De Regenboog (dan nog een klein zijstraatje van Geerdegem-Schonenberg) maar die geïsoleerde ligging geeft natuurlijk geen enkele waarborg dat het daar wat voorzichtiger aan toe gaat.

De Vis in de OL VrouwstraatHet maakt het wel gemakkelijk in 1957 voor de brandweer om zonder de gewone problemen de brand te lijf te gaan. Vier jaar later is het heel wat moeilijker werken in de Onze-Lieve-Vrouwstraat bij beddenfabriek De Vis; een zaak die nog altijd bestaat. Ook andere bedrijven staan nog in de omringende woningen.

De bloemmolens Nielsen aan de Zoutwerf brandden volledig uit in 1961. Maar meer en meer verhuizen fabrieken en bedrijven naar de speciale bedrijvenparken in Mechelen-Noord en Mechelen-Zuid.

Vooral de grote en nieuwe Amerikaanse bedrijven Proctor and Gamble en Dupont de Nemours zijn bezorgd over de veiligheid en ze leiden personeelsleden op om zelf als bedrijfsbrandweer de eerste maatregelen te nemen. Een brand in een bedrijf als Triumph in 1968 wordt een uitzondering.

Wat zijn de oorzaken van deze branden ?

Kwatongen zeggen dat niet alle branden onschuldig zijn en dat brand in de meubelsector al eens een methode is om het dreigende faillissement af te wenden. Drie hoofdredenen komen terug die bijna altijd te herleiden zijn tot menselijke fouten: roofingwerken, sigaretten en slechte elektrische bedrading die tot kortsluiting leidt.

Daarenboven is brandgevaar nog geen obsessie, gaat iedereen nogal losjes om met zwakke veiligheidsvoorschriften en is veel materiaal dat in gebouwen gebruikt wordt nog altijd brandbaar. Voor ons klinkt het raar maar overal mag gerookt worden en zelfs waar dat niet het geval is, wordt geregeld de hand gelicht aan een verbod. In de bioscopen staat een kartonnen negertje met een schaaltje zand waar de bezoeker de sigaret moet in uitdrukken maar dat gebeurt niet altijd.

cinema Novelty in den BruulIn 1955 gaat de hele zaal van het Volksbelang in de vlammen op. Nauwelijks een jaar later moet de brandweer met alle mogelijke materiaal uitrukken om de brand te blussen in bioscoop Rio (aan de Bruul) en danszaal Novelty (zelfde adres), al gebeurt de interventie vooral via de nooduitgangen van de zaken aan de Leermarkt. Ook de parochiezaal van de Sint-Pietersparochie (aan de Nekkerspoel) ondergaat hetzelfde lot.

In 1963 is er nog het gebouw van de Dames de Marie aan de Schuttersvest dat uitbrandt. Natuurlijk zijn er ook zware branden bij privé-personen of winkels. Hier zijn sigaretten, kortsluitingen maar ook slechte verwarmingstoestellen, frietketels of schouwbranden de oorzaak. Ook kinderen die met lucifers spelen zijn een gevaar. Een krotwoning aan de Lange Heergracht brandt op die manier volledig uit in 1963.

Spectaculair is de brand bij de bekende modewinkel van Willy Develle in de Korte Bruul in 1966. Negen jaar later staat half Mechelen te gapen op de IJzeren Leen waar het Café Mac Donald (hoek van de Schaalstraat) volledig vernietigd wordt. Daarnaast zijn er natuurlijk nog de kleine keuken- en tuinbrandjes waar de brandweer moet voor uitrukken. Er zijn dagen dat er vijf interventies zijn (niet alleen voor branden, zie verder).

Een apart hoofdstuk zijn de spectaculaire branden die heel Mechelen op de been brengen en waar de brandweer soms nog dagen lang moet nablussen.

Brand van de Stedelijke Bibliotheek

opstelling in de MoenstraatHet is zaterdag 9 juni 1962: een mooie dag. Om 16.45 u merkt een bediende rook in de voorraad tijdschriften op de zolder. Een paar minuten later belt bibliothecaris Torfs al de brandweer, die eerst nog een paar politieagenten stuurt om te controleren of het wel menens is. Dan gaat het vlug.

Personeel en lezers maken menselijke kettingen in de richting van de jeugdbibliotheek, van de boekbinderij. Redden wat er te redden valt. Lang duurt het niet want de brand is veel te gevaarlijk. De brandweer stelt zich op in de Moenstraat, de Gebroeders Verhaegenstraat en de smalle Ziekenliedenstraat. Om 17.30 u stort het dak in.

De oorzaak?

Torfs spreekt over “kortsluiting". Het personeel houdt het bij een sigaret op zolder want er is geen rookverbod in de bib. Goede bronnen binnen de bib hebben me verteld dat men aan het roken was in de reserveafdeling onder de pannen. De brandweer blijft nog lang nablussen en daarbij worden waarschijnlijk meer boeken door water beschadigd dan door het vuur.

De afgebrande bib is een attractie. Op het eerste gezicht is de brand een ramp. De heer Torfs ziet er een opportuniteit in om van de gelegenheid gebruik te maken om een nieuwe moderne bibliotheek uit te bouwen, zodat de stadsbibliotheek van Mechelen een voorbeeld wordt voor Vlaanderen.

1954 - 1984
Wie was ...

Antoon Spinoy was burgemeester van 1945 tot 1961, en tijdens zijn bewind veranderde er heelwat ten goede in de stad.

De economie groeide in deze naoorlogse periode, grote Amaerikaanse bedrijven zoals Mc Culloch, Dupont de Nemours en Procter & Gamble kwamen zich in mechelen vestigen en de stad kende een ware metamorfose.

Spinoy gedroeg zich als burgemeester in Mechelen zo veel mogelijk als een gewoon man. Hij bezocht wijkkermissen, nam deel aan zwemevenementen en bezocht "als gewoon supporter" de trainingen van Racing Mechelen.

In 1966 werd Antoon Spinoy benoemd tot minister van Staat.

(hij was later ook nog eens burgemeester tussen 1966 en 1967), hij overleed op 6 mei 1967 in Hasselt.
Nieuwe bib

Bij de brand van de bib vallen geen slachtoffers maar als een ketel in de fabriek Metallurgia aan de Vaart op 21 oktober 1966 dus vier jaar later de lucht ingaat, zijn er zes doden en twaalf zwaargewonden.

De brandweer heeft er de handen vol aan en het bedrijf houdt er de bijnaam “Het bommenkot” aan over, al worden er alleen hulzen maar geen munitie geproduceerd.

De webstek http://www.despreeuwen.be geeft een volledige beschrijving plus foto’s van deze ramp.

Twintig maanden na de brand wordt de nieuwe biblitheek geopend in februari 1964.
Lees ook ...
Generic placeholder image

De grote stadsbrand in Chicago (Illinois) in 1871. Het hele verhaal op:

The Great Chicago fire

De firma Metalurgia noemde men in Mechelen 'Het bommenkot', omdat er munitie gemaakt werd, het waren enkel de hulzen die geproduceerd werden en geen ontplofbare delen. Op 21 oktober 1966 vallen er bij een ontploffing zes doden en twaalf zwaargewonden.